بسیاری از ما حداقل یک‌بار در زندگی با مشکلاتی مانند قرمزی، خارش، سوزش یا التهاب ناگهانی چشم مواجه شده‌ایم.
در بیشتر این موارد، پای ملتحمه چشم در میان است. ملتحمه یکی از بخش‌های مهم و حساس چشم است که نقش بسیار مهمی در محافظت از بینایی ما ایفا می‌کند.
در این مقاله جامع که با نظارت علمی و بالینی دکتر علی ارجمندی (متخصص و جراح چشم) تهیه شده است، قصد داریم به زبانی ساده و علمی، شما را با ساختار ملتحمه، بیماری‌های شایع آن و روش‌های اصولی درمان آشنا کنیم.
هدف ما افزایش آگاهی شما برای مراقبت بهتر از چشمانتان است.
ملتحمه چشم کجاست و چه وظیفه‌ای دارد؟
ملتحمه چشم (Conjunctiva) یک غشای مخاطی نازک، شفاف و مرطوب است که سطح داخلی پلک‌ها و بخش سفید کره چشم (صلبیه) را می‌پوشاند.
وظیفه اصلی ملتحمه، تولید مخاط و اشک برای روان‌کاری چشم است تا از خشکی و اصطکاک هنگام پلک زدن جلوگیری کند.
علاوه بر این، ملتحمه به عنوان یک سد دفاعی عمل کرده و از ورود میکروب‌ها و ذرات خارجی به داخل چشم جلوگیری می‌کند.
ورم ملتحمه چشم (کنژکتیویت) چیست؟
زمانی که رگ‌های خونی ریز در ملتحمه ملتهب می‌شوند، این غشا قرمز و متورم به نظر می‌رسد. به این حالت ورم ملتحمه چشم یا کنژکتیویت (Conjunctivitis) می‌گویند که در میان عموم به عنوان “چشم صورتی” نیز شناخته می‌شود.
ورم ملتحمه به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود:
- ورم ویروسی: بسیار مسری است و معمولاً با ترشحات آبکی همراه است. اغلب با سرماخوردگی بروز می‌کند.
- ورم باکتریایی: مسری است و با ترشحات غلیظ، زرد یا سبزرنگ (چرکی) مشخص می‌شود که ممکن است باعث چسبیدن پلک‌ها به هم در هنگام بیدار شدن شود.
- ورم آلرژیک: مسری نیست و معمولاً هر دو چشم را درگیر می‌کند. خارش شدید، اشک‌ریزش و تورم پلک‌ها از علائم بارز آن است.
مهم‌ترین علت قرمزی و عفونت ملتحمه چشم چیست؟
علت قرمزی و عفونت ملتحمه میتواند طیف وسیعی از عوامل را شامل شود. عفونتهای باکتریایی و ویروسی (مانند آدنوویروس‌ها) شایع‌ترین دلایل عفونت هستند.
از سوی دیگر، قرمزی ملتحمه میتواند ناشی از خستگی چشم، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی (مانند کلر استخر)، دود، گرد و غبار یا واکنش‌های آلرژیک به گرده گیاهان و موی حیوانات باشد.
تفاوت قرمزی ناشی از خستگی با قرمزی عفونی در این است که عفونت معمولاً با ترشح، درد یا خارش شدید همراه است.
خونریزی ملتحمه چشم؛ آیا این عارضه خطرناک است؟
گاهی اوقات ممکن است با نگاه کردن در آینه متوجه یک لکه قرمز خونی روی سفیدی چشم خود شوید. این حالت که خونریزی زیر ملتحمه (Subconjunctival hemorrhage) نامیده می‌شود، ناشی از پاره شدن مویرگ‌های بسیار ریز زیر ملتحمه است.
عواملی مانند سرفه یا عطسه شدید، بلند کردن اجسام سنگین، مالش محکم چشم یا حتی فشار خون بالا می‌توانند باعث این اتفاق شوند.
نکته پزشکی: اگرچه ظاهر این خونریزی ترسناک است، اما معمولاً دردناک نیست، روی بینایی تاثیری ندارد و در بیشتر موارد طی یک تا دو هفته خودبه‌خود برطرف می‌شود. با این حال، اگر خونریزی مکرر است یا با درد و کاهش دید همراه شد، حتماً باید توسط چشمپزشک بررسی شود.
کیست ملتحمه چشم و دلایل ایجاد آن
کیست ملتحمه به صورت یک برجستگی کوچک، شفاف و حاوی مایع روی سفیدی چشم ظاهر می‌شود. این کیست‌ها معمولاً خوش‌خیم هستند و می‌توانند در اثر ضربه خفیف، التهاب‌های مزمن، آلرژی‌ها یا حتی بدون دلیل مشخصی ایجاد شوند.
در بسیاری از موارد این کیست‌ها نیازی به درمان ندارند، اما اگر باعث احساس جسم خارجی در چشم شوند یا از نظر زیبایی برای بیمار آزاردهنده باشند، چشمپزشک میتواند آن‌ها را با روش‌های ساده سرپایی تخلیه یا خارج کند.
روش‌های تشخیص و درمان ورم ملتحمه چشم
تشخیص دقیق علت مشکلات ملتحمه تنها توسط چشمپزشک و با استفاده از دستگاه اسلیت لمپ (Slit Lamp) امکان‌پذیر است. درمان ورم بستگی به علت آن دارد:
- عفونت باکتریایی: با استفاده از قطره‌ها یا پمادهای آنتیبیوتیک تجویز شده توسط پزشک درمان می‌شود.
- عفونت ویروسی: معمولاً نیاز به درمان دارویی خاصی ندارد و طی یک تا دو هفته با کمپرس سرد و اشک مصنوعی بهبود مییابد (در موارد شدید ممکن است داروهای ضد ویروس تجویز شود).
- آلرژی: با استفاده از قطرههای چشمی آنتی‌هیستامین و پرهیز از ماده حساسیت‌زا کنترل می‌شود.
هشدار مهم پزشکی (ممنوعیت خوددرمانی): به هیچ عنوان از قطرههای چشمی، به ویژه قطرههای حاوی کورتون (کورتیکواستروئیدها)، بدون تجویز چشمپزشک استفاده نکنید. استفاده خودسرانه از این داروها میتواند باعث تشدید عفونت، بالا رفتن فشار چشم (آب سیاه) و حتی آسیب دائمی به بینایی شود.
چه زمانی باید برای مشکلات ملتحمه به چشمپزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به متخصص چشم ضروری است:
- درد شدید و ضربان‌دار در چشم
- تاری دید یا هرگونه تغییر در کیفیت بینایی
- حساسیت شدید به نور (فتوفوبی)
- ترشحات زرد یا سبز رنگ فراوان که مداوم تولید می‌شوند
- عدم بهبودی علائم پس از چند روز یا بدتر شدن آن‌ها
دکتر علی ارجمندی؛ متخصص و جراح چشم
برای تشخیص دقیق و درمان ایمن بیماری‌های چشمی، مراجعه به یک متخصص مجرب از اهمیت بالایی برخوردار است.
دکتر علی ارجمندی، متخصص و جراح چشم و دارای بورد تخصصی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با سال‌ها تجربه در زمینه جراحی‌های پیشرفته چشمی آماده ارائه خدمات به بیماران عزیز می‌باشند.
خدمات تخصصی ایشان شامل:
- جراحی‌های اصلاح عیوب انکساری (لیزیک، پی‌آر‌کی، اسمایل و فمتولیزیک)
- جراحی آب مروارید (فاکو) و کارگذاری لنزهای داخل چشمی
- درمان و جراحی بیماری‌های قرنیه و ملتحمه (مانند ناخنک)
جهت رفاه حال بیماران، ایشان در مطب‌های تهران و کرمانشاه فعالیت دارند. برای دریافت نوبت و معاینه دقیق می‌توانید با شماره تماس‌های مطب ارتباط برقرار نمایید یا فرم مشاوره زیر را تکمیل نمایید.
سوالات متداول
در ادامه به بررسی برخی از سوالات متداول خواهیم پرداخت.
ملتحمه چشم کجاست؟
ملتحمه یک لایه مخاطی نازک و شفاف است که سطح داخلی پلک‌ها و روی سفیدی چشم (صلبیه) را می‌پوشاند تا از چشم محافظت کرده و آن را مرطوب نگه دارد.
ملتحمه بولبار چیست؟
ملتحمه به دو بخش تقسیم می‌شود؛ به قسمتی از ملتحمه که به طور مستقیم روی سفیدی کره چشم (صلبیه) را می‌پوشاند، ملتحمه بولبار (Bulbar conjunctiva) گفته می‌شود.
ملتحمه pale یعنی چه؟
کلمه Pale به معنای رنگ‌پریده است. اگر پزشک در معاینه بگوید ملتحمه pale است، یعنی سطح داخلی پلک پایین به جای رنگ صورتی یا قرمز طبیعی، کم‌رنگ و سفید شده است. این علامت معمولاً یکی از نشانه‌های بالینی کم‌خونی (آنمی) در فرد است.
خال ملتحمه چشم چیست؟
خال ملتحمه (Nevus) یک لکه رنگدانه‌ای (شبیه به کک و مک یا خال روی پوست) است که روی سفیدی چشم ظاهر می‌شود. این خال‌ها معمولاً بی‌خطر هستند، اما باید توسط چشمپزشک به صورت دوره‌ای معاینه شوند تا از عدم تغییر اندازه یا شکل آن‌ها (که میتواند نشانه بدخیمی باشد) اطمینان حاصل شود.
سخن پایانی
ملتحمه چشم سپر دفاعی و عامل رطوبت‌بخش چشمان شماست و بیماری‌های آن از ورم و عفونت تا خونریزی و کیست، نیازمند توجه و مراقبت اصولی هستند.
با رعایت بهداشت فردی و مراجعه به‌موقع به پزشک میتوان از بسیاری از عوارض جدی جلوگیری کرد. به خاطر داشته باشید که این مقاله جنبه آگاهی‌بخشی دارد و جایگزین معاینه پزشکی نیست.
در صورت بروز هرگونه مشکل چشمی، برای حفظ سلامت بینایی خود، جهت معاینه تخصصی توسط دکتر علی ارجمندی به مطب مراجعه فرمایید.
