خراش قرنیه یکی از آسیبهای شایع سطح چشم است که پس از تماس با گردوغبار، ناخن یا جسم خارجی ایجاد میشود.
این آسیب معمولاً درد، اشکریزش و حساسیت به نور دارد. خراشیدگی قرنیه ممکن است کوچک باشد، اما گاهی به درمان سریع نیاز دارد.
قرنیه لایه شفاف جلوی چشم است و نقش مهمی در عبور و تمرکز نور دارد. هرگونه خراش در این لایه میتواند دید را موقتاً مختل کند. بنابراین، بیتوجهی به نشانههای خراش قرنیه تصمیم مناسبی نیست.
در این محتوا از وب سایت دکتر علی ارجمندی، متخصص و جراح چشم در تهران و کرمانشاه به بررسی این موارد خواهیم پرداخت.
خراش قرنیه چیست و چرا ایجاد میشود؟
خراش قرنیه به آسیب سطحی در سلولهای خارجی قرنیه گفته میشود. این آسیب همیشه با زخم عمیق همراه نیست. بااینحال، گیرکردن ذرات ریز روی سطح چشم میتواند خراشیدگی قرنیه را تشدید کند.
قرنیه پایانههای عصبی فراوانی دارد. به همین دلیل، حتی یک آسیب سطحی میتواند درد زیادی ایجاد کند. خراش قرنیه گاهی هنگام مالیدن چشم یا پاککردن ذرهای کوچک رخ میدهد.
علتهای متداول خراشیدگی قرنیه شامل تماس با شاخه درخت، لبه کاغذ، ذرات فلزی و مواد آرایشی است. استفاده نادرست از لنز تماسی نیز خطر خراش قرنیه را افزایش میدهد.
- ورود گردوغبار، شن یا ذرات ریز به چشم
- مالش شدید چشم با دست آلوده
- برخورد ناخن، برس یا وسایل شخصی با چشم
- استفاده طولانی یا غیربهداشتی از لنز تماسی
- کار با چوب، فلز یا مواد شیمیایی بدون محافظ چشم
علائم و نشانههای خراشیدگی قرنیه
نشانههای خراشیدگی قرنیه معمولاً بلافاصله پس از آسیب شروع میشوند. شدت آنها به اندازه و محل آسیب بستگی دارد. خراش قرنیه نزدیک مرکز دید، معمولاً تاری بیشتری ایجاد میکند.
احساس وجود شن در چشم یکی از نشانههای مهم است. فرد ممکن است با هر پلکزدن، ناراحتی بیشتری حس کند. قرمزی، سوزش و اشکریزش نیز در خراشیدگی قرنیه شایع هستند.
حساسیت به نور میتواند فعالیتهای روزمره را دشوار کند. بعضی افراد برای کاهش درد، چشم را بسته نگه میدارند. بااینحال، بستن چشم یا مالیدن آن، خراش قرنیه را درمان نمیکند.
تاری دید، سردرد ناشی از فشار چشم و ترشح آبکی نیز ممکن است دیده شود. اگر ترشح غلیظ، کاهش دید پایدار یا درد رو به افزایش باشد، احتمال عفونت مطرح میشود.
| نشانه | توضیح | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| سوزش و درد | اغلب هنگام پلکزدن بیشتر میشود | چشم را نمالید و معاینه شوید |
| اشکریزش | واکنش طبیعی چشم به آسیب سطحی است | با دستمال تمیز اطراف چشم را خشک کنید |
| حساسیت به نور | ممکن است چند ساعت ادامه داشته باشد | در محیط کمنور استراحت کنید |
| تاری دید | گاهی به محل خراش مربوط است | در صورت ماندگاری، فوراً به چشمپزشک مراجعه کنید |
تشخیص خراش قرنیه چگونه انجام میشود؟
چشمپزشک ابتدا درباره زمان و شیوه آسیب سؤال میکند. سپس میزان درد، تغییر دید و احتمال وجود جسم خارجی را بررسی میکند. این اطلاعات به تشخیص خراشیدگی قرنیه کمک میکنند.
معاینه با دستگاه اسلیتلمپ، سطح قرنیه و پلک را بزرگنمایی میکند. پزشک ممکن است از رنگ فلورسئین استفاده کند. این ماده نواحی آسیبدیده را موقتاً مشخص میکند و تشخیص خراش قرنیه را دقیقتر میسازد.
گاهی جسم خارجی زیر پلک پنهان میماند. در این حالت، پزشک پلک را با دقت بررسی میکند. خارجکردن ایمن جسم خارجی اهمیت زیادی دارد، زیرا باقیماندن آن خراشیدگی قرنیه را ادامه میدهد.
معاینه خانگی نمیتواند عمق آسیب را مشخص کند. همچنین، شدت درد همیشه با اندازه خراش برابر نیست. برای آشنایی با اصول مراقبت از آسیبهای سطح چشم، میتوانید راهنمای آکادمی چشمپزشکی آمریکا درباره آسیب قرنیه را ببینید.
درمان خراشیدگی قرنیه در خانه و کلینیک
بسیاری از خراشهای سطحی با مراقبت مناسب طی یک تا سه روز بهتر میشوند. بااینحال، تشخیص پزشک همچنان مهم است. خراش قرنیه در افراد دارای لنز تماسی میتواند سریعتر عفونی شود.
پزشک ممکن است قطره یا پماد آنتیبیوتیک تجویز کند. این دارو برای کاهش خطر عفونت کاربرد دارد. بیمار نباید خودسرانه از قطرههای کورتونی یا قطره بیحسکننده استفاده کند.
قطره بیحسکننده فقط برای معاینه مناسب است. مصرف مکرر آن روند ترمیم را مختل میکند و آسیب بیشتری میسازد. در خراشیدگی قرنیه، انتخاب دارو باید بر اساس معاینه انجام شود.
مسکن خوراکی معمولی ممکن است درد را کاهش دهد. پیش از مصرف، بیماریهای زمینهای و داروهای همزمان را در نظر بگیرید. اگر درد با مسکن ساده کنترل نشود، بررسی دوباره خراش قرنیه ضروری است.
- دستها را بشویید و چشم را لمس نکنید.
- اگر ذرهای روی چشم دیده میشود، آن را با فشار خارج نکنید.
- چشم را با آب تمیز یا سرم شستوشو بهآرامی بشویید.
- تا بهبود کامل، لنز تماسی و آرایش چشم را کنار بگذارید.
- داروهای تجویزی را طبق زمانبندی پزشک مصرف کنید.
شستوشوی ملایم ممکن است ذرات سطحی را خارج کند. اگر جسم در چشم فرو رفته یا با شستوشو خارج نشد، ادامه ندهید. فشار دادن چشم میتواند خراشیدگی قرنیه را عمیقتر کند.
چه زمانی برای خراش قرنیه به پزشک مراجعه کنیم؟
درد شدید، کاهش دید و حساسیت شدید به نور، مراجعه فوری را ضروری میکنند. وجود ترشح چرکی نیز میتواند نشانه عفونت باشد. در این شرایط، خراش قرنیه نباید با درمان خانگی مدیریت شود.
اگر آسیب با فلز، شیشه یا ماده شیمیایی رخ داده است، فوراً کمک پزشکی بگیرید. سوختگی شیمیایی نیازمند شستوشوی طولانی و ارزیابی تخصصی است. هر دقیقه تأخیر میتواند پیامد خراشیدگی قرنیه را بیشتر کند.
افراد دارای لنز تماسی باید با نخستین نشانهها معاینه شوند. این افراد در معرض عفونتهای جدیتر قرار دارند. در چنین موقعیتی، خراش قرنیه ممکن است به زخم قرنیه تبدیل شود.
کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماریهای چشمی نیز به ارزیابی زودهنگام نیاز دارند. اگر نشانهها پس از بیستوچهار ساعت بهتر نشدند، وقت معاینه بگیرید. خراشیدگی قرنیه طولانیمدت باید علتیابی شود.
دوره ترمیم و عوارض احتمالی
سلولهای سطحی قرنیه معمولاً توان ترمیم خوبی دارند. خراشهای کوچک اغلب طی چند روز بهبود مییابند. بااینحال، خراش قرنیه عمیق یا آلوده ممکن است مدت بیشتری باقی بماند.
عفونت قرنیه مهمترین عارضه قابل توجه است. درد افزایشی، قرمزی شدید و ترشح چرکی، هشدار محسوب میشوند. درمان نکردن خراشیدگی قرنیه میتواند به زخم، کدورت یا کاهش دید منجر شود.
گاهی آسیبهای مکرر باعث فرسایش عودکننده سطح قرنیه میشوند. در این وضعیت، درد ممکن است هنگام بیدارشدن از خواب بازگردد. چشمپزشک برای خراش قرنیه عودکننده برنامه درمانی جداگانه تعیین میکند.
در دوره بهبود، از محیطهای پرگردوغبار فاصله بگیرید. عینک آفتابی میتواند حساسیت به نور را کمتر کند. البته عینک، خراشیدگی قرنیه را درمان نمیکند و فقط آسایش بیشتری میدهد.
پیشگیری از خراشیدگی قرنیه
پیشگیری، سادهترین راه کاهش خطر خراش قرنیه است. هنگام کار با ابزار، از عینک محافظ استاندارد استفاده کنید. محافظ مناسب باید اطراف چشم را نیز تا حد امکان بپوشاند.
لنز تماسی را طبق دستور متخصص مصرف کنید. با لنز نخوابید و آن را با آب معمولی نشویید. رعایت بهداشت لنز، احتمال خراشیدگی قرنیه و عفونت را کاهش میدهد.
چشم کودک را از ناخن بلند، اسباببازی تیز و وسایل کوچک دور نگه دارید. دستها را پیش از لمس صورت بشویید. آموزش ندادن مالش چشم، از بسیاری از موارد خراش قرنیه جلوگیری میکند.
در ورزشهای برخوردی، محافظ چشم بزنید. هنگام کار با مواد شیمیایی، دستورهای ایمنی را رعایت کنید. اگر مادهای وارد چشم شد، شستوشو را بلافاصله شروع کنید و سپس برای خراشیدگی قرنیه احتمالی معاینه شوید.
جمعبندی درباره خراش قرنیه
خراش قرنیه معمولاً آسیب سطحی و قابل درمان است. درد، اشکریزش، قرمزی و حساسیت به نور، نشانههای رایج آن هستند. خراشیدگی قرنیه را نباید با مالش چشم یا قطرههای خودسرانه درمان کرد.
شستوشوی ملایم، توقف استفاده از لنز و مراجعه به پزشک، اقدامات ایمنتری هستند. کاهش دید، درد شدید یا ترشح چرکی به بررسی فوری نیاز دارد. تشخیص زودهنگام خراش قرنیه از عوارض جدی پیشگیری میکند.
اگر علائم باقی ماندند یا دوباره برگشتند، معاینه تخصصی لازم است. مراقبت صحیح معمولاً روند ترمیم را کوتاه میکند. بنابراین، هر خراشیدگی قرنیه را جدی بگیرید و سلامت بینایی را در اولویت قرار دهید.
مطالب مرتبط:
- درمان طبیعی نزدیک بینی چشم؛ بررسی علمی روشهای کنترل
- برای روماتیسم چشمی چه بخوریم؟ تغذیه و رژیم غذایی ضدالتهاب
سوالات متداول
در ادامه به بررسی برخی از سوالات متداول خواهیم پرداخت، در صورتی که سوالی دارید کافیست در بخش سوالات متداول، سوال خود را بپرسید.
خراش قرنیه چیست؟
خراش قرنیه آسیب سطحی لایه خارجی قرنیه است که معمولاً بر اثر جسم خارجی، ناخن، گردوغبار یا مالش چشم ایجاد میشود.
مهمترین علائم خراشیدگی قرنیه کداماند؟
درد، سوزش، احساس وجود جسم خارجی، اشکریزش، قرمزی، حساسیت به نور و تاری دید از علائم شایع هستند.
آیا خراش قرنیه خودبهخود خوب میشود؟
خراشهای کوچک ممکن است طی یک تا سه روز ترمیم شوند، اما برای تشخیص عمق آسیب و پیشگیری از عفونت، معاینه پزشکی اهمیت دارد.
برای خراشیدگی قرنیه در خانه چه کنیم؟
دستها را بشویید، چشم را نمالید و آن را با آب تمیز یا سرم بهآرامی بشویید. جسم فرو رفته را خارج نکنید.
آیا استفاده از قطره چشمی برای خراش قرنیه مجاز است؟
قطرهها باید با نظر چشمپزشک مصرف شوند. قطره بیحسکننده و قطره کورتونی میتوانند در مصرف خودسرانه خطرناک باشند.
آیا لنز تماسی خطر خراشیدگی قرنیه را افزایش میدهد؟
بله، استفاده طولانی، خوابیدن با لنز یا رعایت نکردن بهداشت آن میتواند خطر خراش و عفونت قرنیه را افزایش دهد.
چه زمانی خراش قرنیه اورژانسی است؟
کاهش دید، درد شدید، ترشح چرکی، آسیب شیمیایی، ورود فلز یا شیشه و باقیماندن علائم، مراجعه فوری را ضروری میکنند.
خراشیدگی قرنیه چقدر طول میکشد تا خوب شود؟
آسیب سطحی معمولاً طی چند روز بهتر میشود. آسیب عمیق، عفونی یا عودکننده ممکن است به درمان و پیگیری طولانیتری نیاز داشته باشد.
آیا مالیدن چشم خراش قرنیه را بدتر میکند؟
بله، مالیدن چشم میتواند جسم خارجی را جابهجا کند، آسیب را عمیقتر سازد و خطر عفونت را افزایش دهد.
چگونه از خراشیدگی قرنیه پیشگیری کنیم؟
استفاده از عینک محافظ، رعایت بهداشت دست و لنز، دور نگهداشتن وسایل تیز و پرهیز از مالش چشم به پیشگیری کمک میکند.
